Warsztaty gospel w Krakowie

Założone w Krakowie stowarzyszenie Gospel zajmuje się nie tylko upowszechnianiem tego typu muzyki i jej przesłania, ale także organizowaniem cyklicznych warsztatów. Gromadzi ludzi wrażliwych na śpiew oraz wartości chrześcijańskie.

Co roku w październiku w Krakowie odbywa się impreza skupiająca setki miłośników gospel. Zapraszani są chórzyści ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Danii i innych krajów oraz muzycy, dyrygenci, kierownicy chórów oraz soliści związani z gospel.

Przez dwa dni kilkaset osób, którym uda się zdobyć miejsce w warsztatach uczy się około dziesięciu piosenek pod okiem profesjonalistów. Całość kończy Koncert Finałowy prezentujący efekty pracy uczestników przybyłych nie tylko z Polski ale i zagranicy, muzyków, instruktorów. Od entuzjastów nie jest wymagane wykształcenie muzyczne, ponieważ utworów uczą się ze słuchu, nie z nut.

Ostatnio Koncert Finałowy zyskał nową oprawę wizualną, dzięki uczestnikom finansowanego przez Unię Europejską Międzynarodowe Warsztaty icommunicate, poświęcone aranżowaniu pozamuzycznej przestrzeni podczas koncertów gospel.

Wśród instruktorów jest Elaine Simpson, wokalistka i dyrygentka chóru, której kariera muzyczna trwa już 30 lat. Uczy w szkołach średnich w Hardfordshire w Wielkiej Brytanii, East London College na wydziale wokalistyki i pisania utworów. David Daniel to pastor kościoła Peoples’ Christian Fellowship w Londynie. Działa w Brazylii, Stanach Zjednoczonych i na Bliskim Wschodzie, współpracując z takimi artystami jak Graham Kendrick, Andre Crouch, Stevie Wonder, London Community Gospek Choir.

Wprowadzono także Warsztaty dla małych grup wokalnych, dla osób lubiących śpiewać w mniejszych grupach. Trwają przez trzy dni, prowadzone przez Briana Fentress, amerykańskiego instruktora muzyki gospel.

Krakowski festiwal gospel organizowany jest już od 11 lat, pierwsze warsztaty odbyły się w 1999 r. Od razu okazała się wielkim wydarzeniem muzycznym, przyciągająca ogromne rzesze zwolenników. Sukces pociągnął za sobą rozpowszechnienie idei zakładania chórów i organizowania tego typu warsztatów w całym kraju. W 2003 r. po raz pierwszy odbył się Tydzień Muzyki Gospel, dający możliwość wystąpienia nowo powstałym chórom, przekształcony w 2006 r. w Festiwal 7xGospel. Pozwala dokładniej poznać zagadnienia związane z muzyką gospel dzięki wykładom, seminariom, jam sessions, filmom, koncertom i warsztatom.

Hymny ewangeliczne, u korzeni muzyki gospel II

Istotą wiary stało się przekonanie o dobroci Chrystusa, przeciwstawiona obrazowi Boga jako surowego sędziego. Wybaczenie grzechów było możliwe pod warunkiem szczerego, emocjonalnego przeżycia skruchy. Wiara w zbawienie poprzez zaufanie Chrystusowi, przekonanie że zbawienie przychodzi w postaci osobistego przeżycia rozgrzewającego serce i uniesienie wynikające z pewności odpuszczenia grzechów stały się podstawą ruchu ewangelicznego i jej hymodii.

Angielski ruch ewangeliczny z Wesleyem i metodystami odegrał dużą rolę w przeprowadzeniu uchwalenia przez parlament ustawy z 1807 r. znoszącej niewolnictwo w posiadłościach brytyjskich. Dała ona początek późniejszemu podziałowi na rolnicze, opierające się na pracy niewolników Południe oraz uprzemysłowioną, wolną Północ.

W XVIII w. w amerykańskich posiadłościach brytyjskich panowała istna mozaika wyznań. Do większych grup wyznaniowych można zaliczyć Kwakrów, Baptystów, kongregacjonistów i prezbiterian, jednak każda z nich wkrótce dzieliła się na kolejne. Ścierały się surowe poglądy Kalwina z zaczerpniętą wprost z Ewangelii wiarą w dobroć Chrystusa i jego miłosierdzie.

W 1743 r. John Cennick wydał swój najważniejszy zbiór hymnów z pieśniami antyfonalnymi, które dały początek ludowej muzyki religijnaj w Ameryce. Podstawowa formuła antyfony call-and-response była obecna tak w muzyce przywiezionej przez Brytyjczyków, jak i czarnych niewolników z Afryki Zachodniej. Dzięki temu że psalmy były często śpiewane antyfonalnie, były łatwe do przyjęcia przez ludność niewolniczą. W 1779 r. wydano równie porywające i żarliwe psalmy nawróconego handlarza “czarnym złotem” Johna Newtona. Ich główną zaletą była głęboka, emocjonalna uczuciowość, obrazowy, czasem dosadny język.

Psalmy Wattsa, Cennicka i Newtona stały się tradycyjnym kanonem dla Czarnych kościołów. Pomimo ogromnej ilości późniejszych spirituals i gospels, nadal były zaskakująco popularne. Dobrym przykładem jest Amazing Grace napisany przez Johna Newtona, dzisiaj znany i śpiewany na całym świecie nie tylko przez wykonawców muzyki gospel.

Kolejnym, bardzo płodnym okresem był koniec XVIII w., kiedy pojawiło się zjawisko Revival Camp Meetings – spotkań w obozach odrodzenia, zwyczaj nie znany na Starym Kontynencie. Impulsem stało się tzw. Wielkie Przebudzenie i związana z nim przemiana duchowa obejmująca również sposób patrzenia na wiarę i religię.

Spirituals

Początkowo były śpiewane przez czarnych mieszkańców amerykańskiego Południa. James Weldon Johnson, pisarz zajmujący się tym tematem, stwierdził że powstał dzięki kreatywnemu geniuszowi Afro-Amerykanów, którzy rozwinęli sztukę afrykańską pod wpływem warunków zastanych w Ameryce i zapożyczeń z kultury białych.

Spirituals stanowią zasadniczą część wielkiego dziedzictwa muzycznego, obejmujące także elementy historii, literatury, religii, dramatu i muzyki. Do ich powstania przyczyniła się ogromna różnorodność elementów etnicznych i kulturowych.

Znaczącym czynnikiem w tym gatunku jest wykonanie, kształtujące pieśń, określające jej rytm, melodię, fakturę, tempo i tekst. Związane jest ze znaczeniem improwizacji w kulturze afrykańskiej. Zapisany utwór reprezentuje tylko jeden sposób jej wykonania z podstawowymi, stałymi elementami czyli metrum, tekst refrenu i podstawowe wytyczne melodii. Pozostałe mogły ulec zmianie, zależnie od interpretacji, jak synkopa, rytm, ozdobniki i akcenty – które mogły być dodawane lub wykreślane. Także ogólna forma utworu mogła ulec przeobrażeniu przez powtórzenie refrenu, zwrotek lub przejść.

William Francis Allen był autorem pierwszej publikacji o spirituals pod tytułem Negro Spirituals Slave Songs in the United States, wydanej w 1867 r. Próbował zebrać wszystkie wariacje poszczególnych piosenek, tak pojedyncze nuty, linijki tekstu i dłuższe fragmenty obejmujące słowa i melodie, ale szybko zorientował się że to nie łatwe zadanie. Pauzy nie oznaczały przerw w muzyce a jedynie w partiach wokalnych, pauzy muzyczne pokrywały się z wokalnymi, tak że nie występowały przerwy w utworze.

Publiczność brała aktywny udział w śpiewaniu klaszcząc i tupiąc, wypowiadając słowa w celu podkreślenia znaczenia tekstu albo wplatając interpolacje jak: “Tak, Panie”, “O,Panie” a nawet “Obudź ich, bracie”.

Pierwszy, duży zbiór spirituals zawierający 136 utworów zebrali w Pieśniach niewolników w Stanach Zjednoczonych William Francis Allen, Charles Picard Ware, i Lucy McKim Garrison. Kolejnym była Księga amerykańskich Negro Spirituals Jamesa Weldona Johnsona i J.R. Johnson, wydana po raz pierwszy w 1925 r. Po nich pojawiło się wiele zbiorów z nutami i aranżacjami jak Seventy Negro Spirituals, Cabin and Plantation Songs czy Old Songs Hymnal. Niestety część pieśni nie została zapisana i z czasem przepadła, inne przetrwały w wielu wersjach z różnymi wariacjami melodii i tekstu. Gromadzone są w dziale muzycznym Biblioteki Kongresu w Waszyngtonie.

Hymny ewangeliczne, u korzeni muzyki gospel I

Psalmy stały się niezwykle popularne w muzyce religijnej Anglii epoki Odrodzenia. Stamtąd trafiły do Kolonii Brytyjskich w Ameryce Północnej gdzie w XVIII w. ich miejsce zajęły hymny.

Mianem tym określano niegdyś wiersz lub pieśń stworzony ku chwale Boga, ale nie będący tekstem biblijnym. Swój początek wzięły jeszcze z czasów antycznych, pisane ku czci Apollina a potem przejęte przez Kościół Wschodni, gdzie ich twórcą był św. Efrem w I poł. IV wieku.

Za pierwszych hymodystów współczesnego Kościoła uważa się świętych Ambrożego i Augustyna. Ówczesne hymny posiadały formę sylabiczną, zwrotkową i rymowaną. W XV-XVI w. powstają hymny polifoniczne, zwane także Palestrina, rozpisane dla profesjonalnych chórów kościelnych i klasztornych.

Do powstania nowego typu utworów, przeznaczonych nie tylko dla duchownych ale także pozostałych wiernych biorących udział w nabożeństwie, przyczyniła się reformacja.  W Anglii doprowadziła do powstania ruchów separatystów i purytanów, potem ruch sprzeciwu przeciw starym zwyczajom jeszcze bardziej narastał, doprowadzając do powstania nowego wyzwania, rozpowszechnionego w koloniach w Ameryce Północnej.

Angielski duchowny Isaak Watts krytykował niektóre psalmy jako niezgodne z duchem Ewangelii, natomiast obrońcy psalmów widzieli w nich emanację Słowa Bożego, a hymny jako ich niegodną konkurencję. Mimo to, już na początku XVIII w. hymny autorstwa Isaaka Wattsa rozprzestrzeniły się w Anglii i jej amerykańskich posiadłościach. W 1739 r. wydano pierwszy raz Hymns and Spirituals songs. Bardzo wyraźny był w nich motyw krwi Zbawiciela, obecny także w późniejszych revival-spirituals.

Następnym krokiem okazała się twórczość braci Charlesa i Johna Wesleyów z Oxfordu w Wielkiej Brytanii. Utworzoną przez nich grupę w kościele Angielskim nazwano metodystami, ponieważ metodycznie studiowali Pismo Święte.

John Wesley przybył do Georgii na zaproszenie jej gubernatora Jamesa Oglethorpe, aby pełnić misję religijną w Ameryce. Podczas podróży znalazł się na statku wraz z Braćmi Morawskimi, uciekającymi przed prześladowaniami w Niemczech. Śpiewanie uznawali za najważniejszą formę modlitwy, Wesley usłyszał ich żarliwe hymny. Wpłynęło to jeszcze głębiej na jego religijną przemianę.